Papryka

Dla potrzeb europejskiej kuchni sprowadzana jest z Indii, a dla medycyny ludowej odkryto paprykę na Węgrzech, gdzie nazwano ją pieprzem tureckim. Suszoną, zmieloną i odpowiednio przechowywaną dodaje się, aby podkreślić smak i aromat dań często dość prostych i niekosztownych. Udowodniono, że pieprz turecki, stosowany z umiarem, ma korzystny wpływ na zdrowie człowieka. Poza tym, że zawiera dużo witaminy A i C oraz witamin z grupy B, pomaga przy trawieniu i absorpcji cennych dla organizmu substancji czynnych: białek, węglowodanów itp. oraz ułatwia wydalanie niestrawionych części pokarmu. To bardzo ważna informacja dla pań domu, które - uprzedzone do ostrych potraw i z obawy przed przyprawami - sporządzają dania niesmaczne i mdłe tak „zdrowe", że nie można ich zjeść. Jednocześnie, przy „dosmaczaniu" naszych potraw należy jednak pamiętać o tym, żeby nie dodawać ich zbyt wielu. Pieprz turecki jest chyba najbardziej niebezpieczny ze wszystkich przypraw ~ użyty w nadmiarze przygłusza inne składniki potrawy

Sokowirówka

O potrzebie nabycia tego pożytecznego sprzęt mówimy zazwyczaj wtedy, gdy w rodzinie ma się pojawić dziecko. I słusznie, gdyż pożywienie niemowlęcia musi być uzupełniane świeżymi sokami owocowymi, które najlepiej robić w domu. Jednak nie tylko niemowlęta potrzebują soków ze świeżych warzyw lub owoców. Powinno się go pić codziennie, a im bardziej będzie urozmaicony, tym lepiej. W sokach są wszystkie witaminy i sole mineralne, które zawierają warzywa i owoce. Jedynie błonnik zostaje oddzielony w procesie wyciskania. Dlatego soki takie mogą być spożywane bez obaw nawet przez osoby, które ze względu na dolegliwości przewodu pokarmowego nie tolerują świeżych warzyw i owoców. Jeśli codziennie wypijemy trzy szklanki soku, to tak, jak byśmy zjedli 1,5 kg owoców i warzyw. W każdym domu, bez względu na to, czy są w nim małe dzieci, czy tylko osoby dorosłe, powinna się znajdować sokowirówka. Obracająca się z ogromną szybkością tarka ściera wkładane produkty na miazgę, wyrzuca ją na sita, na których następuje odwirowanie soku. Sok wypływa na zewnątrz, sucha miazga pozostaje w specjalnym zbiorniku,

Lipa

Kwiaty lipy są od dawna znanym i cenionym surowcem leczniczym. Zbiera się je - od początku kwitnienia wraz z szypułką i przykwiatkiem w formie lancetowatego listka. Suszyć je należy w ciemnym, przewiewnym pomieszczeniu po rozłożeniu cienką warstwą na papierze. Gdy wyschną, przechowuje się je w szczelnie zamkniętych pudełkach. Kwiaty lipy szeroko- i drobnolistnej zawierają flawonoidy, olejek eteryczny, związki śluzowe, fitosterole, trój-terpeny i kwasy organiczne. Składniki zawarte w kwiatach lipy pobudzają wydzielanie z gruczołów trawiennych, zwiększają wytwarzanie soku żołądkowego, żółci i moczu. Poprawiają więc trawienie i przyswajanie pokarmów oraz wydalanie toksycznych produktów przemiany materii. Bogata zawartość śluzów działa osłaniająco na śluzówkę żołądka. Kwiaty lipy są przede i wszystkim znanym od wieków środkiem napotnym, korzystnym w leczeniu przeziębień, angin, gryp oraz zapaleń oskrzeli i płuc. Mają również działanie uspokajające, przynoszą ulgę w nerwobólach.

Co pić?

Wody mineralne mogą pochodzić z naturalnych źródeł albo być sztucznie nasycone solami mineralnymi. Niektóre z nich (alkaliczne, siarczone, siarczkowe, solanki) mają działanie lecznicze i nie mogą być pite przez wszystkich. Szczegółowe zalecenia podane są na etykietach. Niektóre wody mineralne, tzw. stołowe, są gazowane dwutlenkiem węgla. Działają one pobudzająco, wzmagają apetyt, przyspieszają przemianę materii, ale nie mogą być pite przez osoby cierpiące na dolegliwości przewodu pokarmowego, np. wzdęcia, niestrawność. Napoje gazowane są produkowane z wody pitnej nasyconej dwutlenkiem węgla. Mogą być bez dodatków (woda sodowa) lub z dodatkami kwasów spożywczych, cukru, soków owocowych, witamin, barwników smakowych i zapachowych (lemoniada, oranżada, cytronela). Woda sodowa o temperaturze 10°C znakomicie gasi pragnienie, natomiast napoje gazowe słodzone - gorzej. W czasie upałów lepiej pić napoje gazowane z dodatkami soków warzywnych, przypraw korzennych bądź ziół. Gorzkawy smak mają toniki, gdyż zawierają niewielki dodatek chininy. Napoje silnie gazowane z zawartością kofeiny to Coca-cola, pepsi-cola i wiele podobnych do nich. Podaje się wyłącznie ochłodzone do temperatury 4°C.

Witamina D i K

Witamina D, zwana przeciwkrzywiczą, reguluje w organizmie gospodarkę wapniem i fosforem, bierze udział w tworzeniu kości - niedobór jej wywołuje krzywicę u dzieci, objawiającą się zgrubieniami w stawach kończyn i na żebrach, pałąkowatymi nogami oraz wadliwym rozwojem zębów. U ludzi dorosłych niedobór witaminy D prowadzi do rozmiękczenia i zniekształceń kości, zwiększając ich podatność na złamania. Witamina D może być wytwarzana w organizmie pod wpływem światła słonecznego, dlatego tak ważne są - szczególnie dla niemowląt i małych dzieci - kąpiele słoneczne.

Witamina K jest jednym z czynników warunkujących prawidłową krzepliwość krwi. Jest aktywna również w tworzeniu tkanki kostnej, ma właściwości antybakteryjne oraz przeciwbólowe. Do niedoboru witaminy K dochodzi rzadko ze względu na jej zawartość w wielu produktach spożywczych, zwłaszcza pochodzenia roślinnego. Ponadto wytwarzają ją bakterie występujące w jelitach człowieka. Niedobory witaminy K bywają najczęściej następstwem leczenia antybiotykami.

Jad Kiełbasiany

Zatrucie jadem kiełbasianym, zwykle niebezpiecznym rodzajem zatrucia pokarmowego, które zawsze zagraża życiu chorego. Większość zatruć ma miejsce na wsi, a ich częstą przyczyną są zakażone przetwory własnej produkcji: konserwy mięsne i warzywne solone i wędzone ryby, peklowane i solone mięsa, domowe wędliny. (Uwaga: z ryb nie wolno przygotowywać konserw sposobem domowym). Objawy zatrucia występują zwykle w ciągu 12-24 godzin po spożyciu skażonego pokarmu lub mogą pojawić się później, co daje lepsze rokowania. Mogą być poprzedzone zaburzenia;?, źołądkowo-jelitowymi, jak: bóle żołądka, zawroty głowy, nudności, wymioty i biegunka, które często są traktowane jako zwykła niedyspozycja przewodu pokarmowego. Jad w wyniku działania powoduje niewyraźne i podwójne widzenie, opadnięcie powiek, brak zdolności reagowania na światło, chrypkę, osłabienie głosu lub bezgłos oraz utrudnienie połykania i ból gardła (porażenie mięśni krtani i gardła) oraz zaburzenia słuchu. Pojawia się też postępujące porażenie mięśni szyi i kończyn oraz zmniejszenie wydzielania śliny, śluzu i potu. Temperatura ciała obniża się i to jest dodatkowym sygnałem rozpoznawczym i ostrzegawczym w tym schorzeniu. W razie wystąpienia objawów zatrucia należy ja najszybciej umieścić chorego w szpitalu. Rokowanie zależy od wielkości spożytego jadu oraz od wczesnego rozpoczęcia leczenia.

Na czym smażyć

Spośród dostępnych olejów do smażenia najlepszy jest olej rzepakowy, występujący w handlu pod nazwą uniwersalny. To już nie jest ten negatywnie oceniany przed laty wysokoerukowy olej rzepakowy. W wyniku wieloletnich prac hodowlanych otrzymano rzepak niskoerukowy oraz tzw. podwójnie zerowy bezerukowy. W odmianach tych zamiast kwasu erukowego występuje kwas oleinowy, w związku z czym olej rzepakowy jest bardzo zbliżony składem chemicznym do oliwy z oliwek - dominującego tłuszczu w krajach śródziemnomorskich. Natomiast oleju słonecznikowego i sojowego należy używać na surowo, dodając do sałatek, majonezów i sosów. Masło i margaryny nie nadają się do smażenia ze względu na niską temperaturę topnienia, a ponadto zawarta w nich woda gwałtownie paruje, powodując rozpryskiwanie tłuszczu. Tłuszcze te można stosować tylko do smażenia produktów niewymagających wysokiej temperatury, np. jaj. Pamiętajmy, że zbyt długie ogrzewanie tłuszczu zarówno w warunkach domowych, jak i podczas procesów technologicznych powoduje, obok niszczenia wartościowych składników, powstawanie substancji toksycznych, często rakotwórczych.

Tłuszcze

Nadmierna ilość tłuszczu w żywieniu wpływa niekorzystnie n organizm i w wielu przypadkach może stać się podłożem miażdżycy, cukrzycy, nadciśnienia, chorób zwyrodnieniowych czy niektórych nowotworów. Poza ilością tłuszczu dla naszego zdrowia nieobojętna jest jakość spożywanego tłuszczu i właściwe jego stosowanie w codziennej praktyce kulinarnej. Tłuszcze - przed uzyskaniem postaci produktu gotowego do sprzedaży i spożycia - poddawane są różnym procesom technologicznym. Podczas otrzymywania tłuszczów zwierzęcych zabiegi technologiczne są proste (wytapianie) i w niewielkim stopniu mogą obniżyć ich wartość. Natomiast oleje roślinne, otrzymywane z owoców i nasion oleistych, poddawane są dość skomplikowanym zabiegom, które w istotnym stopniu wpływają na obniżenie ich wartości odżywczych. Procesy tłoczenia, rafinowania lub uwodornienia (utwardzenia) sprawiają, że oleje stają się bardziej przydatne, maj lepszy smak, zapach i barwę. Z drugie zaś strony prowadzą do niepożądanych zmian, bo eliminują z olejów istotne składniki, jak fosfolipidy, wite miny czy karoteny.

Otyłość

Ludzi otyłych jest coraz więcej. Główną przyczyną jest to, że jemy zbyt tłusto i zbyt dużo, więcej niż potrzebuje nasz organizm. Warunkiem pozbycia się otyłości jest przestrzeganie diety, najlepiej zaleconej przez lekarza i indywidualnie opracowanej z uwzględnieniem wieku, stopnia otyłości, rodzaju pracy, chorób towarzyszących itp. Zasadą diety jest taki dobór artykułów żywnościowych, aby osoba odchudzająca się nie odczuwała głodu. Produkty spożywcze - przy niskiej wartości kalorycznej - powinny mieć dużą objętość, aby w ten sposób dawać poczucie sytości. Polecane są tu niektóre warzywa, np. ogórki, rzodkiewka, kapusta, szpinak, sałata, fasolka szparagowa, pomidory; można podawać je w dowolnych ilościach. Owoce natomiast należy jeść z umiarem. Dla osób pragnących schudnąć podstawowymi produktami spożywczymi, poza warzywami i owocami, są: jaja, chude mleko, chudy biały ser, chude mięso i chude ryby. Nie wolno jeść czekolady, cukru, miodu, należy ograniczyć tłuszcze. Trzeba również zrezygnować z potraw mącznych, kasz, sosów, zup podprawianych mąką i tłuszczem.

Zioła szwedzkie

Są od dawna znane jako lek wszechstronny. Ich recepturę odnaleziono wśród zapisków słynnego szwedzkiego lekarza dr. Samsta, I który żył 104 lata. Na lek ten składa I się mieszanka z kilkunastu ziół. I Może ona być z powodzeniem stosowana jako pomocniczy środek I w leczeniu chorób skóry, oczu, I uszu, gardła, przewodu pokarmowego, dróg żółciowych, wątroby oraz chorób zakaźnych, bezsenności, reumatyzmu. Mieszankę tę można kupić w postaci suchej i jako nalewkę alkoholową. Do każdego opakowania załączona jest ulotka informująca, przy jakich dolegliwościach i chorobach lek ten można stosować, w jakim rozcieńczeniu i w jakich dawkach. Przeciwwskazaniem do przyjmowania leku są | ciężkie uszkodzenia wątroby, biegunki, ciąża, okres karmienia. Zdarza się, że stosowanie ziół może nasilić choroby uczuleniowe, np. nieżyt sienny dróg oddechowych. Ponieważ nazwa „zioła szwedzkie" nie jest zastrzeżona, w wielu naszych sklepach oferowane są różne podrabiane preparaty o tej nazwie. Oryginalne zioła szwedzkie są trudne do odtworzenia, gdyż nie rosną u nas, jednak niektórzy nasi producenci robią nalewki z ziół krajowych albo sprowadzanych i nazywają je szwedzkimi. Być może kompozycje te na coś pomagają, ale z oryginalnym preparatem niewiele mają wspólnego. Prawdziwe zioła szwedzkie mają firmowe opakowania i najlepiej kupować je w aptekach

Kiełki

Nie tylko otręby, ale i kiełki trafiają na nasze stoły, powinniśmy jednak jadać je znacznie częściej, gdyż są to prawdziwe skarby nie| bez racji nazywane pokarmem życia. Kiełki zawierają dużo witamin (C oraz z grupy B), składników mineralnych i naturalnego błonnika J
Można je sporządzać z nasion rzodkiewki, słoneczników, rzeżuchy, lnu, lucerny siewnej, gorczycy, zielonego groszku, pszenicy. Przebrane i opłukane nasiona wsypujemy do słoika, zalewamy wodą, przykrywamy gazą] Po 8 godzinach wodę wylewamy, nasiona dwa razy dziennie płuczemy], aby były stale wilgotne. W czasie kiełkowania słoik przechylamy dnem do góry pod kątem 45°, aby woda ściekała, i ustawiamy w ciepłym, ciemnym miejscu. Pszenicę lub rzeżuchę możemy wysiać na wilgotną ligninę ułożoną na talerzyku odwróconym dnem do góry. Czas kiełkowania dla pszenicy wynosi 1 -2 dni, dla słonecznika 2 dni, rzodkiewki 5, lucerny 5-M dni. Kiełki można dodawać do różnego rodzaju sałatek i surówek.